HIDROKOLOIDI

U grupu elastičnih materijala za otiske pripadaju i hidrokoloidi. Po svom sastavu i
načinu primjene bitno se razlikuju od sintetičkih elastomera. Zahvaljujući svojoj preciznosti
hidrokoloidi predstavljaju nezamjenjivi otisni materijal.

Za potpuno razumijevanje ovih materijala moramo razlikovati koloid od solucije
(rastvora) i suspenzije. Solucija (rastvor) je homogena smjesa u kojoj su male molekule ili joni otopljeni u rastvoru  (npr. vodi, pa govorimo o vodenom rastvoru). Suprotno, suspenzija je heterogena smjesa i sastoji se od čestica koje su veće, vidljive barem mikroskopski i
dispergovane u nekom mediju. Tako je suspenzija dvofazni sistem (jedna faza je sredstvo, a druga rastvor). Koloidni sistemi su između ove dvije krajnosti, takođe  heterogeni, dvofazni sistemi kao suspenzije, ali su čestice manje, obično u rasponu od 1-200 nm. Ukoliko je
rastvor voda, riječ je o hidrokoloidima.

Mogu se nalaziti u dva oblika: to su sol- i gel-stanje. Sol-stanje je tekuće, i to različitog
viskoziteta, dok je u gel-stanju materijal konzistencije želatina zbog aglomeracije molekula
koje čine niti ili lance u umreženom uzorku. Te niti ili lanci okružuju molekule rastvora, u ovom slučaju vodu, čineći hidrokoloid.

 

Sol stanje se može pretvoriti u gel-stanje (postupak želatinizacije) na dva načina po čemu
i razlikujemo hidrokoloide:

1. snižavanjem temperature, pri čemu dolazi do želatinizacije, ali proces je moguć i u
   suprotnom smjeru, pa povišenjem temperature gel prelazi u sol-stanje, a proces se naziva
   likvefakcija. Ovakvi, reverzibilni procesi su mogući jer niti dispergovane faze na okupu
   drže Van der Waalsove sile. Stoga kažemo da je riječ o reverzibilnim hidrokoloidima,
2. hemijskom reakcijom, čiji je rezultat novi, netopivi spoj i nije moguća reakcija u
   suprotnom smjeru. Takve sisteme nazivamo ireverzibilnim hidrokoloidima ili
   alginatima.

Čvrstoća i žilavost gel-stanja ovisi o:
1. koncentraciji niti dispergovane faze,
2. koncentraciji punila, tj. inertnih prašaka koji se dodaju materijalu kako bi bio manje
elastičan, pa što je koncentracija veća to je materijal čvršći i žilaviji.

Najveći dio hidrokoloida čini voda, pa je logično da će svaka promjena u količini vode imati
bitnog odraza na karakteristike materijala odnosno na preciznost otiska. U tom smislu poznata su tri fenomena: isparavanje vode (evaporacija), upijanje vode (imbibicija) i sinereza. Ukoliko se otisak uzet hidrokoloidom ostavi na vazduhu, voda će isparavati. Stoga dolazi do
isušivanja i kontrakcije otiska, odnosno njegove deformacije. Nasuprot tome, ako se otisak
potopi u vodu, materijal će upiti, imbibirati, određenu količinu vode, što rezultira takođe
neželjenim dimenzionim promjenama (ekspanzija).

Fenomen sinereze je pojava eksudata na površini želatiniziranog hidrokoloida, pri čemu
izlučena tekućina nije samo voda već i ostale komponente iz sastava hidrokoloida, otopljene u vodi. Događa se, npr., kada se molekule gela više približe jedna drugoj kao posljedica nastavka reakcije vezivanja.

Kod upotrebe hidrokoloida kao materijala za otiske oni se u usta pacijenta unose u sol-stanju kako bi se precizno ocrtali i najfiniji detalji, potom nastupa proces želatinizacije i nakon
stvaranja gela materijal je dovoljno elastičan kako bi se mogao izvaditi iz usta.

 

Reverzibilni hidrokoloidi

Osnovni sastojak reverzibilnih hidrokoloida čini agar (polisaharid) koji se dobija iz
morskih algi, a dodaje mu se boraks koji očvršćuje gel, ali usporava stvrdnjavnje gipsa kod
izlivanja otisaka. Stoga se dodaje i kalijum sulfat koji ubrzava stvrdnjavanje gipsa, te
neutrališe negativno djelovanje boraksa na gips. Volumski najveći dio reverzibilnog
hidrokoloida čini voda (oko 80%), pa je logično da će svaka promjena u količini vode imati
bitnog odraza na karakteristike materijala (evaporacija, imbibicija).

Iz tih razloga, otisci s reverzibilnim hidrokoloidom moraju se izlijevati neposredno nakon
vađenja iz usta. Ako to iz bilo kojeg razloga nije moguće, pohranjuju se u humidorima ili
omotani vlažnom staničevinom u hermetički zatvorenim plastičnim kutijama ili polietilenskim vrećicama do 45 min.

Na tržište dolaze u hermetički zatvorenim spremnicima, kako ne bi došlo do isušivanja, i
to u dva oblika: u tubama viskozniji hidrokoloid i u štapićima niskoviskozni hidrokoloid. U
fiksnoj protetici tehnika otiska zahtjeva po viskoznosti dvije vrste materijala: pa se gušći iz tuba primjenjuje u kašici, a štapići niskog viskoziteta umeću se u specijalne šprice kako bi se
hidrokoloid nanio na zube i u područje gingivalnih sulkusa.

Za provođenje postupka likvefakcije potrebna je posebna aparatura za zagrijavanje
hidrokoloida, a za postupak gelatinizacije sistem za hlađenje koji uključuje specijalne kašike sa dvostrukim dnom kroz koje cirkuliše hladna voda iz priključka na vodovodnu instalaciju. Ove kašike imaju debeo rub kako bi se ostvarila mehanička retencija za hidrokoloidni materijal, jer je adhezija hidrokoloida na metalnu površinu kašike vrlo slaba.

Aparat za zagrijavanje sastoji se iz tri dijela. U prvom, temperature 95-100 °C
materijal se grije (likvefakcija!) oko 15 minuta i izuzetno je važno da se cijeli materijal smekša. Potom se premješta u srednji dio temperature 65 °C, gdje može biti pohranjen do 48 sati. Pet minuta prije uzimanja otiska kašika se puni hidrokoloidnim materijalom i stavlja u treći dio na temperaturu od oko 45 °C kako bi materijal bio pogodne temperature za aplikaciju u usta. Nakon namještanja kašike u ustima slijedi proces gelatinizacije snižavanjem temperature kroz 10 minuta cirkulisanjem hladne vode dvostrukim dnom specijalne kašike i sistemom za hlađenje koji se lako priključuje na svaku stomatološku jedinicu.

Reverzibilni hidrokoloidi su niskoviskozni i mogu precizno reproduckovati sitne detalje
ukoliko su pravilno upotrebljeni. Tokom postupka hlađenja (gelatinizacije) prvo se stvrdnjava
materijal koji je nabliži kašici (hladnije!), a tek potom stvrdnjava materijal prema tkivima
(toplije!). Tako materijal u dodiru s tkivima i zubnim strukturama ostaje najduže tečan i može
doći na ta mjesta, te tako kompenzuje dimenzionalne promjene nastale uslijed gelatinizacije
(kontrakcija), tj. sprječava posljedičnu nepreciznost otiska. Stoga ih neki autori smatraju i
najpreciznijim otisnim materijalima, naravno uz strogo pridržavanje uputstva za upotrebu.
Ovi materijali su netoksični i ne uzrokuju alergijsku reakciju, ali su slabe čvrstoće. Upotrebom sistema za hlađenje stvrdnjavaju se u prihvatljivom vremenskom razdoblju (do
10 min.). Pošto su reverzibilni, teorijski bi se mogli upotrebljavati više puta, ali tada ih valja
steriliziovati potapanjem kroz 10 minuta u vodenu otopinu natrijum hipoklorita ili glutaraldehida. No zbog njihove niske cijene sterilizacija nije isplativa niti preporučljiva.

Osim uporabe u kliničkim postupcima otiskivanja ovi materijali koriste se i u
zubotehničkom laboratoriju za dubliranje (reproduciranje) modela, kao što je slučaj tokom
izrade metalnih baza pomičnih proteza. Zbog njihovih karakteristika mogu se uporabljivati
nekoliko puta, a pošto ne dolaze u doticaj s pacijentom nije ih potrebito sterilizirati.

 

 

Irevezibilni hidrokoloidi – alginati

 

Ireverzibilni hidrokoloidi koji se primjenjuju u stomatološkoj protetici su soli alginske
kiseline – alginati (polisaharidi). Prah irevezibilnih hidrokoloida sastoji se od oko 12% topivih soli alginske kiseline kao što su natrijum, kalijum ili amonijum alginat, te 12% sporo topivih kalcijumovih soli (npr. CaSO4). Ove kalcijumove soli otpuštaju Ca+2 jone koji reaguju sa solima alginske kiseline gradeći netopiv gel kalcijum alginata. Prah sadrži i natijum fosfat (oko 2%) koji usporava reakciju stvaranja gela i njegovim udjelom se reguliše brzina vezivanja alginata.

Kao punilo se upotrebljava dijatomejska zemlja (70%) sa ciljem povećanja kohezije zamiješanog alginata i u konačnici očvršćenja gela. U malim količinama dodaju se fluoridi (poboljšava površinu izlivenog gipsanog modela), korigensi (ugodniji okus za pacijenta) i ponekad hemijski indikatori koji mijenjaju boju materijala uslijed promjene pH kako bi se bolje razaznavale pojedine faze tokom miješanja i manipulacije otisnog materijala (npr. ljubičasta boja tokom miješanja mijenja se u roza boju kada je vrijeme punjenja kašike, te u bijelu kada se materijal postavlja u usta pacijenta).
Kada se zamiješa prah irevezibilnog materijala s vodom formira se sol-stanje, te se soli
alginske kiseline, kalcijumova so i natrijum fosfat počinju otapati i međusobno reagovati.

 

Sljedećom hemijskom reakcijom stvara se netopiv elastični gel kalcijum alginata:

Na2 Alg + CaSO4 -> Na2 SO4 + Ca Alg

Samo vanjski sloj čestica natrijum alginata se otapa i stupa u hemijsku reakciju.
Međutim spomenuta reakcija ne smije se odvijati tokom postupaka miješanja, punjenja kašike i postavljanja u usta. Ova je reakcija u toj fazi nepoželjna jer se otisni materijal treba tokom
otiskivanja deformisati plastično, a ne elastično. Stoga se formiranje gela odgađa upotrebom
natrijum fosfata koji reaguje s kalcijum sulfatom i daje precipitat kalcijum fosfata prema
sljedećoj jednačini:

 

2Na3PO4 + 3CaSO4 -> Ca3(PO4) 2 + 3Na2SO4

 

Ova hemijska reakcija odvija se prije stvaranja kalcijum alginata i time se ne ostvaruju
elastična svojstva otisnog materijala. Tako se bitnija količina kalcijuma alginata ne može stvoriti sve dok se ne potroši sav natrijum fosfat. Na taj način proizvođač može kontrolisati vrijeme vezivanja otisnog materijala ovisno o dodanoj količini natrijum fosfata.
Tokom vezivanja materijala niti gela se međusobno povezuju preko kalcijumovih jona,
gdje se svaki dvovalnetni  Ca+2 jon povezuje s dvije karboksilne (-COO-) grupe svake iz druge polisaharidne molekule (alginata).
Kako bi se dobio što bolji otisak potrebno je poštovati određene zahtjeve tokom
manipulacije ovim otisnim materijalom. Spremnik u kojem se nalazi prah irevrezibilnog
hidrokoloida mora biti dobro zatvoren kako bi se spriječio kontakt sa vlagom. Prah nije stabilan ukoliko je u kontaktu sa vlagom ili povišenom temperaturom. Prije upotrebe valja ga dobro protresti kako bi se sastojci ravnomjerno rasporedili. Omjer praha i vode potrebno je odrediti u skladu sa uputstvima proizvođača. Obično se upotrebljava voda sobne temperature, a upotrebom  hladne vode usporava se vezivanje isto kao što ga topla voda ubrzava. Mješanje se odvija u gumenim šoljicama čvrstim pritiskanjem materijala uz rubove šoljice kroz vrijeme označeno od proizvođača koje obično iznosi od pola do jedne minute. Tada se alginat puni u metalne konfekcijske kašike. Slabe je adhezije na metal, te se koriste kašike sa mehaničkim retencijama u obliku odebljanog ruba kašike (rimlok kašike) ili perforacija. Kao adheziv može se koristiti molten ljepljivi vosak ili metil celuloza koji postoje kao tvornički pripravci, no loša strana im je teško čišćenje sa kašika.

Postavljen u ustima mora se mirno držati tokom vezivanja kako bi se postigao što precizniji
otisak. Vadi se iz usta brzim pokretom jer se tako smanjuje iznos elastične deformacije otiska i omogućuje preciznije vraćanje u prvobitan položaj. Otisak se vadi iz usta otprilike dvije minute nakon što je prošlo vrijeme vezivanja, odnosno materijal pokazao elastična svojstva.
Nakon vađenja iz usta otisak se ispire hladnom vodom kako bi se odstranila slina,
prekriva vlažnom maramicom a sa ciljem sprječavanja sinereze, a poželjno ga je izliti što prije, po mogućnosti unutar 15 minuta od uzimanja otiska. Ukoliko to nije moguće valja uptrijebiti već spomenute humidore.

Savremeni irevezibilni hidrokoloidi dovoljno su niskoviskozni te omogućuju otiskivanje
finih detalja u usnoj šupljini. Kako je već spomenuto, tokom vezivanja materijala potrebno je
osigurati mirno ležanje kašike. Bilo kakav pritisak na formirani gel tokom otiskivanja uzrokuje unutarašnju  napetost materijala što će rezultirati deformacijom materijala nakon vađenja iz usta.

Reakcija vezivanja odvija se prvo na mjestima više temperature (uz strukture koje otiskujemo), upravo obrnuto od revezibilnih hidrokoloida, što je i jedan od uzroka slabije preciznosti u odnosu na revezibilne hidrokoloide. Alginati su dovoljno elastični kako bi se tokom vađenja otiska izvukli iz podminiranih predjela, ali zbog slabe čvrstoće na kidanje može doći do njihovog kidanja u jako podminiranim predjelima.

 

Kako je već spomenuto, nakon vađenja iz usta otiske valja čim prije izliti zbog isušivanja (evaporacije), što otiske čini dimenzionalno nestabilnima. Teško ih je sterilisati, jer dezinficijensi u spreju smanjuju oštrinu reprodukcije finih detalja, a potapanje u dezinficijentne rastvore negativno utiče na dimenzijsku stabilnost zbog upijanja tečnosti (imbibicija).

 

Materijal je netoksičan, ne iritira oralnu sluznicu, a okus i miris su ugodni za pacijenta.

Ovi materijali se ne koriste za otiskivanje kod izrade vrlo preciznih protetskih radova kao
što su inlay-i, krunice i mostovi, no u širokoj su upotrebi za otiskivanje antagonističkih struktura (kontra), izradu studijskih modela, te u izradu mobilnih proteza i ortodontskih aparata.

 

Dr stom. Nemanja Malešević

Vezivanje sintetičkih elastomera (polimerizacija)

 

Vezivanje sintetičkih elastomera, tj. gumastih materijala za otiske započinje praktično
već od samog početka miješanja, tj. kontakta osnovnog materijala i reaktora. Javljaju se prve
elastične čestice koje se vremenom umnožavaju i umrežuju, što dovodi do potpunog vezivanja otisnog materijala i njegovog prelaska iz plastičnog u elastično stanje
U vremenu vezivanja sintetičkih elastomera razlikuju se dvije faze. Prva faza je
očvršćavanje materijala koje u kliničkom smislu dozvoljava vađenje otiska iz usta bez
deformacija. Druga faza se nastavlja nakon vađenja otiska i traje kod nekih materijala i do
jednog sata do potpunog okončanja polimerizacije. Tokom tog vremena moguće su još neke
dimenzionalne promjene otisnog materijala, a tek njihovim završetkom nastupa vrijeme pogodno za izlijevanje otiska.

U kliničkom radu dobar pokazatelj završetka prve faze vezivanja je jednostavan test koji
se provodi pritiskom tupim instrumentom (kuglica nabijača za amalgam) ili noktom (njem.:
fingernageltest!) na površinu otisnog materijala, nakon kojeg ne ostaje impresija već se utisnuti dio trenutno “vraća” u prvobitni položaj. Nakon toga otisak ostavljamo u ustima još 1 – 2 minute kako bismo bili sigurni da je cijelokupan otisni materijal “očvrsnut”. Ta prva faza
vezivanja elastomera, zavisno od njegova hemijskog sastava i viskoziteta (konzistencije), traje od 5 do 10 min.

U ukupnom vremenu rada sa sintetičkim elastomerima tokom postupka otiskivanja
razlikujemo: vrijeme miješanja, vrijeme manipulacije (punjenje otisne kašike i namještanje
u ustima pacijenta), i vrijeme vezivanja ili polimerizacije. Zbir ovih vremena za
savremene materijale iznosi od 8 do 12 min. Poželjni su takvi otisni materijali koji imaju
relativno dugačko vrijeme manipulacije, a što kraće vrijeme vezivanja kako bi postupak
otiskivanja bio što ugodniji za pacijenta. Na ukupno radno vrijeme rada sa sintetičkim elastomerima utiče i temperatura okoline, vlaga, atmosferski pritisak, te eventualno dodavanje usporivača (retardera) polimerizacione reakcije. No, oni se ne preporučuju za upotrebu zbog negativnog uticaja na svojstva otisnog materijala.

Sintetički elastomeri ili gumasti materijali za otiske apliciraju se u usta pacijenta
upotrebom različitih kašika. One mogu biti konfekcijske (metalne i plastične) ili individualne za pojedinog pacijenta. Individualne kašike se izrađuju na situacionom modelu upotrebom hladno polimerizirajućeg akrilata. Kako u potpunosti  odgovaraju situaciji u ustima, omogućavaju jednoličan sloj otisnog materijala (obično srednjeg
viskoziteta), što smanjuje njegovu deformaciju prilikom vađenja iz usta. Takve kašike su stoga i  najbolje, ali poskupljuju i komplikuju otisni postupak.

Konfekcijske kašike mogu se  koristiti (nakon sterilizacije), stoga su jeftinije i
jednostavnije za upotrebu. Kako se u njih obično stavlja otisni materijal vrlo visokog viskoziteta (kitasti), bolje su metalne kašike, jer se plastične prilikom pritiska otisnog materijala na oralne strukture mogu deformisati. Otisni materijali prijanjaju na kašike mehaničkim retencijama (perforacije, ojačani rubovi) ili upotrebom adheziva koji ujedno smanjuju i kontrakciju otisnog materijala.

 

 

 

 

Fizička svojstva sintetičkih elastomera

 

Osim već spomenute konzistencije, među najvažnija fizička svojstva sintetičkih
elastomera spadaju:
– preciznost,
– elastičnost i
– dimenziona stabilnost.

Preciznost se ogleda u mogućnosti reprodukcije najsitnijih detalja. Prema međunarodnim
standardima, mjeri se mogućnošću otiskivanja ureza širine 20 mikrona urezanog u čelični blok. Današnji materijali još su i precizniji i to zapravo prelazi potrebe  preciznosti u široj
kliničkoj praksi.

Preciznost zavisi i o polimerizacijskoj kontrakciji tokom vezivanja otisnih materijala.
Kontrakcija može nastati i tokom hlađenja otiska s temperature usne šupljine na sobnu
temperaturu, a zavisi od veličine koeficijenta termičkog rastezanja otisnih materijala i to ovim redosljedom:

polieteri > silikoni > polisulfidi.

 

Veličina termičke kontrakcije može se smanjiti upotrebom adheziva na kašikama za otiske.
Elastičnost sintetičkih elastomera ogleda se u sposobnosti da se u polimeriziovanom stanju pod uticajem određene sile mogu deformisati, a nakon prestanka njenog djelovanja vratiti u početno stanje. Praktičan značaj ove elastične deformacije je što se deformacije nastale prilikom vađenja otiska iz usta, tj. prelaskom polimerizovanog otisnog materijala preko izbočenih mjesta, nakon nekog vremena gube, tj. materijal se vraća u prvobitni oblik. Mjerenja elastičnosti otisnih materijala izvode se na taj način da izvrši istezanje materijala, tj. deformacija u iznosu od 10% volumena i trajanju 30 sekundi, a mjeri se postotak preciznosti, odnosno vraćanje otisnog materijala u prvobitni oblik. Polieteri su nakon svezivanja najčvršći otisni materijali i stoga ih je najteže izvaditi iz usta, ukoliko ima podminiranih mjesta.

 

 

Dimenzionu stabilnost karakterišu promjene sintetičkih elastomera nakon njihovog
vezivanja, pa do vremena izlivanja otiska. Zavisi prvenstveno od kontrakcije ili ekspanzije
(bubrenju) polimerizovanih otisnih materijala odnosno o mediju u kojem su odloženi. Kako je već naglašeno, neki materijali isparavaju nusprodukte nastale nakon polimerizacije a neki su hidrofilni pa upijaju vodu (polieteri).

Rezimirajući često različita mišljenja i preporuke, proizlazi kako otiske uzete
sintetičkim elastomerima nije poželjno izlivati u vremenu do 30 minuta nakon vađenja iz usta, a taj period može iznositi i do 2 sata. Ovo je vrijeme potrebno za završetak polimerizacije otisnog matrijala tj. njegovo definitivno vezivanje. Nakon tog vremena neki materijali, poput adicionih  silikona i polietera mogu biti odloženi bez posljedica i nekoliko dana, ukoliko su pohranjeni u suvoj sredini, dok se kondenzacioni silikoni moraju izliti u roku do 6 sati nakon vađenja iz usta. Poslije tog vremena linearna kontrakcija kondenzacionih  silikona prelazi 0,5%, što je, prema standardima, gornja granica deformacije otisnog materijala koja se još može tolerisati.

 

Dr stom. Nemanja Malešević

 

Silikoni (polisiloksani)

 

Silikoni (polisiloksani) su makromolekularni kondenzacioni produkti silicijumovih
jedinjenja u kojima se najjednostavniji lanac silikona sastoji od naizmjenično poredanih atoma silicijuma i kiseonika:

– O – Si – O – Si -O –

Na ovakve lance nadograđuju se različiti organski radikali čineći između ostalog i
osnovni sastojak silikona: polisiloksan (hidroksidimetilpolisiloksan).
Konzistencija, odnosno viskozitet ovih materijala, zavisi od punila koja sadrže silicijumov,
cink i titanijum oksid te kalcijum i barijum sulfat, zatim parafin, silikonsko ulje niskog
viskoziteta, otvrđivače, korigense i boju.
Ova osnovna masa je u plastičnom stanju, a stvrdnjava, odnosno prelazi u elastično stanje
djelovanjem reaktora koji može biti u obliku paste ili tekućine. Reaktor sadrži aktivator hemijske reakcije, obično neko organsko jedinjenje kositra, kao npr. kositreni dibutil-aurat.

Reaktor sadrži i sredstvo za umreženje alkoksi orto-silikat ili njegov polimer kao npr.
polietilsilikat ili organski hidrogensiloksan.
Zavisno o načinu hemijske reakcije njihovog vezivanja razlikuju se dva tipa silikona:
kondenzacioni i adicioni.

 

Kondenzacioni silikoni: Osnovu kondenzacionog tipa čini polisiloksan sa OH grupama, tako da se pri njegovom vezivanju oslobađaju nusprodukti, u prvom redu alkohol ili
vodonik. Otpuštanje nusprodukata tokom hemijske reakcije vezivanja karakteristično je za ovu vrstu sintetičkih elastomera. Ukoliko se oslobađa alkohol to rezultira gubitkom materijala na težini i njegovom kontrakcijom , odnosno nepoželjnim dimenzionim promjenama. Ako se,
oslobađa vodonik, on može izazvati i nagrizanje površinskog sloja gipsa kojom se izlijeva otisak, što ponovo ima za posljedicu neprecizan radni model, odnosno njegovu površinu.

Adicioni silikoni (polivinilsiloksani): Ovaj naziv dobili su jer se polimerizuju adicionom
rekcijom, pri čemu nema stvaranja nusprodukata. Ova činjenica je razlog velike dimenzione
stabilnosti i preciznosti ovog tipa silikona. Adicioni  silikoni sastavljeni su od organskog
hidrogensiloksana i složenog silanskog jedinjenja sa vinilskim grupama. Reaktor je jedinjenje koje sadrži plemeniti metal, obično soli  platine (npr. H2PtCl6). Ovakve reakcije vode do stvaranja umrežene silikonske gume .

 

Polieteri

Polieteri su najmlađi predstavnik elastomera za otiske i u upotrebi su od 1960.god.
Osnovnu pastu im čini nazasićeni polieter s epiminskim grupama na kraju, plastifikator
i razna punila.
Pastu reaktora čine: jedan aromatski sulfonat te takođe plastifikatori i punila.
Pomiješane paste polimerizuju kationskom polimerizacijom. Kation potiče od reaktora npr.
benzen sulfonskog estera koji dodan epiminskoj grupi uzrokuje otvaranje prstena. U ovom
obliku hemijske reakcije epiminske grupe se mogu umrežavati.
Polieteri su veoma precizni gumasti materijali za otiske (uz adicione silikone
najprecizniji!), te dimenziono izuzetno stabilni, pogotovo ako se otisci odlažu u suvoj
sredini. Nedostatak im je velika čvrstoća nakon polimerizacije, pa nisu pogodni za otiske tamo gdje preostaje veći broj nebrušenih ili parodontološki oštećenih zuba (mogućnost ekstrakcije). Za izlijevanje otisaka trebalo bi  koristiti tvrdi gips kako bi se izbjegli lomovi zuba na modelu prilikom odvajanja izlivenog modela i otiska.

 

Svjetlosno – polimerizirajući sintetički otisni materijali

U novije vrijeme na tržištu se pojavljuju i svjetlosno polimerizirajući materijali. Sastoje
se od smole poliuretan dimetakrilata, SiO2 punila koje pridonosi prenosu svjetlosnog zračenja, plastifikatora, boja i stabilizatora. Dodaju se aktivatori koji omogućuju polimerizaciju sastojaka u prisutnosti izvora svjetlosti talasne dužine oko 480 nm, tj. konvencionalnih stomatoloških lampi za polimerizaciju kompozita. Kako bi se mogla provesti svjetlosna polimerizacija logično je kako se koriste posebne prozirne otisne kašike izrađene od polistirena. Stomatolog može kontrolisati vrijeme manipulacije u ustima (koje je praktično neograničeno), tj. vrijeme kada će započeti vezivanje otisnog materijala uključivanjem lampe za polimerizaciju.

 

Priprema sintetičkih elastomera za otiske

Elastomeri su dvokomponentni sistemi koji se moraju dovesti u plastično stanje pogodno
za uzimanje otiska. To se postiže energičnim miješanjem određenih količina obe komponente
(osnovnog materijala i reaktora), čime započinje tok polimerizacije (vezivanja) i
postupni prelaz iz plastičnog u elastično stanje.
U pripremi sintetičkih elastomera razlikujemo dvije faze:
– doziranje (proporcionalizacija) i
– miješanje.
Doziranje ili proporcionalizacija prethodi miješanju, a sastoji se u određivanju ukupne
količine otisnog materijala u odnosu na veličinu područja otiskivanja (tj. otiska), te na doziranje reaktora u odnosu na osnovni materijal. Ako se obe komponente nalaze u tubi, tada se na podlogu ili u plastičnu posudicu istiskuje određena količina oba materijala, u odnosu koji propisuje proizvođač. Kod kitastih materijala priložene plastične otisne kašike služe kao jedinica mjere kojoj se dodaje propisana količina reaktora.
Materijali srednje i rijeđe konzistencije miješaju se na podlogama od “masnog” papira
koji sadrže štampani lenjir  u centimetrima, kako bi se odredila jednaka dužina komponenti (najčešće različiti volumeni!), za tu svrhu mogu poslužiti i plastične ili staklene pločice. Za vrlo rijetke materijale preporučuje se miješanje u plastičnim posudicama. Miješanje se obavlja metalnom špatulom, većom od onih za miješanje cemenata. Potezi miješanja su široki kako bi se u međusobni kontakt doveli svi dijelovi osnovnog materijala i reaktora. Sintetički elastomeri kitaste konzistencije, najčešće se nakon dodatka reaktora mijese prstima, kao tijesto, uz upotrebu gumenih rukavica, kako se reaktor (kapi ili pasta) ne bi upili u kožu, te tako doveli do lošeg kvaliteta otisnog materijala ili alergijske reakcije kože osobe koja ih miješa.

 

Treba napomenuti  kako su adicioni silikoni osjetljivi na jednokratne rukavice koje sadrže
lateks (sumporne komponente), što može uticati na kvalitet otisnog materijala. Stoga ih valja
miješati golim rukama, jer su obe komponente obično u obliku kitastog materijala i nema
upijanja komponenti u kožu, ili upotrebom silikonskih rukavica (bez lateksa).
Prema međunarodnim standardima vrijeme miješanja iznosi 30-60 sekundi na
temperaturi 23°C (+2°C) i relativnoj vlazi 50% (+5%).
U fazi doziranja i miješanja sintetičkih elastomera važno je strogo pridržavanje uputstva
proizvođača, jer će svaka improvizacija promijeniti željena svojstva otisnog materijala.
Stoga je u novije vrijeme olakšana priprema sintetičkih elastomera za otiske upotrebom “aplikacionog pištolja”. On sadrži dva odvojena spremnika koji sadrže
komponente sintetičkog elastomera. Na nju se stavlja plastična cijev (aplikator) za jednokratnu upotrebu koja u sebi sadrži spiralu kojom se dvije komponente ravnomjerno miješaju. Pritiskom na obarač “pištolja” istiskuje se potrebna količina otisnog materijala direktno u otisnu kašiku i/ili na zubne strukture u ustima pacijenta. Time je uveliko olakšana priprema materijala i omogućeno pravilno doziranje komponenti.
Postoje takođe i električni aparati za miješanje otisnih materijala u koje se stavljaju
komponente otisnog materijala u originalnim pakovanjima, a aparat sam pravilno dozira
komponente dok mi određujemo količinu potrebnog materijala.

 

Dr stom. Nemanja Malešević

 

        Za izradu svih vrsta protetskih radova (krunice, mostovi, mobilni protetski radovi) kao i ortodontskih aparata u našoj laboratoriji, neophodan je što precizniji registrat svih anatomskih struktura usne duplje. Dentalni otisak će nam poslužiti za izradu što preciznijeg gipsanog modela koji bi trebao biti vjerodostojna kopija pravog stanja pacijentove usne duplje jer se na njemu izrađuje konkretan protetski rad. 

  Da bi dentalni otisak bio što precizniji i vjerodostojniji potreban je pravi izbor otisnih materijala. Otisni materijal treba da zadovolji određene kriterijume i to:

 

• preciznost 

• dimenziona stabilnost (dinamika vezivanja)

• elastičnost

• kompatibilnost (sa materijalima za izlivanje otisaka)

• toksično bezbjedan – neškodljiv

• komforan za pacijenta (ugodan ukus, miris, lagano uklanjanje iz usta)

• otporan na kidanje i torziju

• mogućnost dezinfekcije nakon vezivanja

• ekonomičnost.

 

 

Elastični materijali se dijele u dvije grupe po hemijskom sastavu različitih materijala:
sintetičke elastomere (zbog sličnosti gumi u stvrdnutom stanju neki ih nazivaju i gumastim
materijalima) i hidrokoloide. Zajednička im je osobina, da poslije očvršćivanja ostaju elastični, lako se i bez neugode vade iz usta pacijenta.

 

SINTETIČKI ELASTOMERI

 

Najvažnija podijela sintetičkih elastomera je prema hemijskom sastavu i viskozitetu.

Prema hemijskom sastavu dijelimo ih na:
– polisulfide,
– silikone (adicione i kondenzacione),
– polietere.

Sintetički elastomeri se dijele prema viskozitetu tj. konzistenciji na:

– kitaste (konzistencija staklarskoga kita),
– vrlo viskozne – guste, 

– srednje viskozne,
– rijetko viskozne,

– vrlo rijetko viskozne. 

 

U ovom tekstu najviše pažnje ćemo posvetiti polisulfidima.

 

POLISULFIDI (tiokoli ili merkaptani)

 

Polisulfidi su bili prvi gumasti materijali primjenjeni u otisnim postupcima još
1953.god. To su polikondenzacioni spojevi alkaličnih polisulfida (Na-tetrasulfid) i alifatskih
dihalogenida. Osnovu ovih materijala čine polisulfid sa SH – grupama (merkaptan)

C2H5
|
HS –(C2H4-O-CH2-O-C2H4-S-S)m– C -(S-S-C2H4-O-CH2-O-C2H4)n – SH
|
SH

 

Osnovna pasta sadrži oko 80% polisulfid polimera i 20% punila, najčešće TiO2, a obično
je bijele boje zbog boje punila.
Pasta reaktora, ponekad se zove i katalizator (akcelerator ili aktivator), obično je smeđe
boje jer sadrži oko 77% olovnog dioksida (PbO2) koji izaziva polimerizaciju (polikondenzacija) i umreženje (cross-linking) oksidacijom – SH grupa.
U sljedećoj reakciji javlja se umreženje (cross-linking) jonskim vezama. No to nije
poželjno jer ovakva hemijska struktura, kada je pod pritiskom (pritisak tokom uzimanja otiska), može izazvati hemijske reakcije koje dovode do trajne deformacije otiska. Stoga se
polisulfidnom otisnom materijalu još dodaje sumpor koji mu daje stabilnost.
Zbog mogućeg štetnog djelovanja na živo tkivo olovni dioksid se kod novijih polisulfida
zamjenjuje s magnezijumom ili cink oksidom ili cink karbonatom. Time je ovaj materijal
čišći, jer ne prlja tkanine kao kod upotrebe olovnog oksida kao reagensa.
Sumpor, oko 3%, daljnji sastojak paste reaktora, uzrokuje  neugodan miris, što ovaj
materijal, unatoč preciznosti i dimenzionoj stabilnosti, diskredituje u odnosu na druge gumaste materijale.
Reaktoru se još dodaje oko 20% ulja (hlorisanog parafina, stearin, ili neki od estera) kako
bi se dobila pasta odgovarajućeg viskoziteta.

1. Metalo-keramika:

Metalo-keramika se koristi preko 35 godina u fiksnoj protetici. Kroz to
vrijeme doživjela je brojne transformacije, kako sam keramički materijal tako i konstrukcije na kojima se peku. Posebna pažnja se obratila na slojeve keramike te pripremu površine

metalne konstrukcije, slojevi opakera postaju vrlo značajni i odgovorni za jačinu spomenute veze. Keramika za pečenje je vrsta keramičkog materijala u boji prirodnih zuba kojom se prekriva metalna konstrukcija. Svojim sastavom taj materijal odgovara glinici, ali sadrži i druge sastojke, kao što su: Na₂O, Li₂O, CaO, MgO i B₂O₃. Estetskim svojstvima zubne keramike koja se peče, uspješno je riješen problem samostalnih krunica, ali i većih konstrukcija –bezubih polja.
Metalo-keramička konstrukcija ujedinjuje dobra svojstva zubnih metala (čvrstoća, tvrdoća, trajnost, stabilnost), a estetski su problemi riješeni primjenom zubnih keramičkih materijala koji u potpunosti mogu prekriti metalnu konstrukciju te oponašati prirodan zub sa svim karakterizacijama, pri tome se razlikuje osnovni, dentinski i gleđni materijal, kao i dodaci za pojedine efekte. Napečena keramika mora imati sljedeća svojstva: čvrstu vezu sa podlogom i među svim slojevima, usklađen temperaturni koeficijent rastezanja, potrebno je da se može lako oblikovati, minimalnu kontrakciju, otpornost na ponovljena izlaganja visokim temperaturama, pouzdanu reprodukciju boje, prirodnu prozirnost i fluorescenciju, mogućnost brušenja i poliranja te postojanost u ustima, biokompatibilnost i veliku čvrstoću. Česta manjkavost je prosijavanje metala na cervikalnom rubu nadoknade te neusklađenost termičkih koeficijenata keramike i metala, zbog čega dolazi do lomova ili napuknuća konstrukcije. Full Dent koristi keramičke prahove i supstance renomirane svjetske kompanije GC.

 

2. Staklo-keramika

Staklo-keramika je polikristalni materijal koji nastaje kontrolisanom kristalizacijom
stakla. Za njeno otkriće zaslužan je Stookey (SAD), a McCullock je godine 1968. prvi
put ovu vrstu materijala pokušao primijeniti kao zubni gradivni materijal. Poređenjem sa konvencionalnom zubnom keramikom, sistemi koji u osnovi sadrže staklo nude velike

mogućnosti upotrebe u stomatologiji, zahvaljujući hemijskoj inertnosti, visokoj mehaničkoj čvrstoći, relativno jednostavnoj tehnici rada, malom stepenu kontrakcije tokom izrade, kao i svojim ostalim termičkim i fizičkim osobinama.

Od ovih sistema potrebno je da termički proces počne od keramizacije kojim se poboljšavaju karakteristike ovog materijala kao što je otpornost na fizičke i hemijske agense, opaktnost kao i sjaj koji treba da podsjeća na prirodni sjaj gleđi.

U zubotehničkom laboratoriju Full Dent se koriste se  GC LiSi Press staklokeramički sistemi koji predstavljaju najsavremeniji materijal ove vrste. Radi se o SiO₂ i Li keramici koja se izrađuje pod visokim atmosferskim pritiskom.

 

Specifikacije GC Li Si Press keramike koja se koristi u zubotehničkom laboratoriju Full Dent Banja Luka

 

Fizičke karakteristike
Temperatura pečenja	760 °C
Temperatura transformacije Glass-a	520 °C
Rastvorljivost	16 micrograma/cm2
Gustina	2,4 g/cm2
Fleksibilnost	90 MPa
Prosječna veličina čestica	20 D  50 %
N-prirodno, S-sintetičko staklo	N/S

 

3. ML (Multi Layer) pune krunice:

Tehnika izrade keramičkih krunica iz cirkonskih blokova kao poluproizvoda
predstavlja CAD-CAM sistem koji se u potpunosti primjenjuje u našoj laboratoriji . CAD-CAM sistemi obično se odvijaju u tri radne faze:

-skeniranjem (kamerom ili skenerom),

-dizajniranje rada (restauracije) (CAD) i

– izrade protetskog rada (CAM).

Pri tome, nije potrebno sprovesti u potpunosti laboratorijski tok u izradi protetskog rada.
Krunica, inlej, faseta pa čak i kanalna nadogradnja se izrađuju frezanjem (glodanjem) u aparatu prema zadanom programu iz tvornički pripremljenoga bloka cirkona. Zahvaljujući svojim fizičko-hemijskim svojstvima, ova vrsta materijala ne izaziva trošenje gleđi zuba antagonista, tvrda je, vrlo stabilna i ne mijenja boju.

Zubotehnički laboratoriji Full Dent za izradu ovog vida fiksne protetske nadokande koristi cirkonske blokove renomiranog proizvođača dentalnih materijala Dental Direkt iz Njemačke. Riječ je polihromatskim, višeslojnim blokovima koji zadovoljavaju najviše medicinske i estetske uslove.

Fizičke i hemijske karakteristike DD cirkonskih blokova za izradu ML krunica

Fizičke karakteristike:

Karakteristike	Jedinice	Fizički Index
Gustina (nakon sinterovanja)	(g/cm3)	Ø  6,0
Koeficijent termičke ekspanzije	(10 K)	10
Frakturna otpornost (SEVNB)	(MPa/m)	Ø  4,7
Frakturna otpornost (SEPB)	(MPa/m)	2,4
Fleksibilnost	(MPa)	800
E(Jungov) Modul	(GPa)	Ø  210

 

Hemijski sastav:

ZrO2 (Cirkon oksid)+HfO2(Hafnijum IV oksid) +Y2O3( Jitrijum oksid)	Ø  99,0
Y2O3	<    10,0
Al2O3	<    0,01
Ostali oksidi	<    1,0

 

4. Materijali za izradu protetskih radova na implantatima:

Za ovaj vid protetskih nadoknada naša laboratorija koristi fabrički ili  individualno frezane abatmente (eng.abuttment-patrljak) izrađene od legura titanijuma. Ovaj vid materijala nije čisti titanijum već legura kojoj su dodati i mali procenti drugih metala. Na taj način se dobio fizički vrlo izdržljiv, a istovremeno i u potpunosti biokompatibilan/bioinertan materijal otporan na koroziju i karkateristične uslove u usnoj duplji (toplota i vlažnost).

Takođe naša laboratorija izrađuje i tzv.cirkonijumske individulane abatmente. Ovaj vid implantatske suprastrukture nije u potpunosti izrađen od cirkonijuma već se sastoji od noseće osnove izrađene od titanijuma i kapice od cirkonijuma. Ovaj vid supstrukture zadovoljava visoke estetske kriterijume jer cirkonska kapica od neprovidnog cirkonijuma kamuflira potencijalnu sjenku titanijumske osnove.

Opsežnije i komplikovanije implantoprotetske radove  možemo izrađivati od akrilata i u potpunosti od keramike. Ovi materijali po svom hemijskom sastavu nimalo ne odstupaju od istih materijala koje koristimo u ostalim vrstima protetskih radova.

 

Dr stom. Nemanja Malešević

1. a) Metali za izradu metalo-keramičkih fiksnih radova

Zubotehnički laboratorij Full Dent izrađuje sve metalne konstrukcije u fiksnoj protetici uz pomoć najmodernijeg 3D printera EOS. Potpuna digitalizacija donijela je preciznije radove, koji odlično odgovaraju pripremljenim batrljcima kao i racionalnije korištenje materijala. Metalne ploče koje se koriste za 3D printanje su po sastavu legura Co-Cr-Mo (kobalt-hrom-molibden). Garantovano ne sadrže supstance visokog alergijskog potencijala kao što su nikal i berilijum.

Sastav legure metala koji se koristi za parcijalne skeletirane proteze – vizili u zubotehničkom laboratoriju Full Dent

Co ( Kobalt)	62.5%
Cr (Hrom)	28.5%
Mo (Molibden)	6.1%
Maksimalna temperatura zagrijavanja ( prije postizanja tačke topljenja)	930-950 °C
Temperatura (tačka) topljenja	1355-1390 °C

*Ne sadrži metale viskog alergenog potencijala ( Ni-Nikl i Be-Berilijum)

 

1. b) Materijali za izradu konstrukcija bezmetalnih fiksnih protetskih radova:

Cirkonijum

Osnovu cirkonijuma čini cirkonijev dioksid, a ovisno o vrsti stabilizatora
(magnezijevog ili jitrijevog oksida), razlikuju se dvije različite mikrostrukturne slike.
Cirkonijum pokazuje odlična mehanička svojstva, veliku  čvrstoću, te daje velike mogućnosti za primjenu u stomatološkoj protetici. Naš laboratorij koristi blokove cirkonijuma renomiranog njemačkog proizvođača Dental Direkt. Postoje tri vrste blokova i to: DD Bio Z, DD BioZX² i DD CubeX². Blokovi se razlikuju po svojoj transparenciji .

Specifikacije Zirkon keramike koja se koristi u zubotehničkom laboratoriju Full Dent Banja Luka

 

DD Bio Z

Hemijski sastav
ZrO2(cirkonijum-dioksid) + HfO2( hafnijum dioksid) + Y2O3(jitrijum oksid)	>99
Al2O3(aluminijum oksid)	< 0.25
Ostali oksidi	< 0.1

 

Fizičke karakteristike
Gustina (nakon sinterovanja)	>6.0 g/cm3
Koeficijent termičke ekspanizije (25-500 °C)	10.5 K
Frakturna otpornost	>9.0 MPa
Fleksibilnost	1200MPa
E(Jungov) modul istezanja	>200GPa

 

 

DD Bio ZX²

Hemijski sastav
ZrO2(cirkonijum-dioksid) + HfO2( hafnijum dioksid) + Y2O3(jitrijum oksid)	>99
Al2O3(aluminijum oksid)	< 0.1
Ostali oksidi	< 0.1

 

Fizičke karakteristike
Gustina (nakon sinterovanja)	>6.0 g/cm3
Koeficijent termičke ekspanizije(25-500 °C)	10.5 K
Frakturna otpornost (SEVNB)	>10.0 MPa
Frakturna otpornost (SEPB)	4.0 MPa
Fleksibilnost	1200MPa
E(Jungov) modul istezanja	>200GPa

 

DD CubeX²

Hemijski sastav
ZrO2(cirkonijum-dioksid) + HfO2( hafnijum dioksid)	>90
Y2O3(jitrijum oksid)	< 10.0
Al2O3(aluminijum oksid)	< 0.01
Ostali oksidi	< 0.15

 

Fizičke karakteristike
Gustina (nakon sinterovanja)	>6.0 g/cm3
Koeficijent termičke ekspanizije (25-500 °C)	10.0 K
Frakturna otpornost (SEVNB)	>4.7 MPa
Frakturna otpornost (SEPB)	2.4 MPa
Fleksibilnost	>750MPa
E(Jungov) modul istezanja	>210GPa

 

1. Materijali za izradu korjenske nadogradnje:

 

Usljed frakture zuba ili endodontske terapije ( uklanjanje većeg dijela krunične zubne supstance sa ciljem obezbjeđivanja što boljeg pristupa korjenskom sistemu) kao rješenje za potpunu restauraciju kruničnog dijela zuba koristi se nadogradnja. Logika cijelog sistema je da koristi kanalni korjenski sistem kao ležište za metalnu ili cirkonsku konstrukciju preko koje se izrađuje klasični fiksni rad.

Ovaj vid nadoknade bi trebao da zadovolji tzv. 3R pravilo :

– retenciju (retain),
– učvršćivanje i pojačanje otpornosti (reinforce),
– nadoknadu (restore)

Materijali koji koristi naša laboratoriji su od metala (Co-Cr-Mo, titan, Ni-Cr…) i u zadnje vrijeme nadogradnje od punih ML cirkonskih blokova.

Korištenje cirkona kao materijala za nadogradnju je jako ograničena zbog krtosti ovog materijala. Shodno tome ovaj materijal se koristi u vidu endo kruna. Debljina samog kruničnog dijela cirkona treba da bude 1.5-2.0 mm kao kod inlay-a ili onlay-a dok se sam kanal kao ležište prepariše široko i  na svega nekoliko milimetara dubine.

Dr stom. Nemanja Malešević

 

 

 

 

 

 Mobilna protetika je grana stomatologije koja se bavi planiranjem i izradom protetskih radova koji prvenstveno treba da zadovolje funkcionalnost, bezbjednost i estetiku. Za razliku od fiksnih radova koji trajno ostaju u usnoj duplji pacijenata, mobilne protetske radove pacijenti sami uklanjaju i opet vraćaju u usnu duplju. Ovaj tekst se bavi materijalima koji se koriste u izradi ove vrste protetske nadoknade sa akcentom na njihov hemijski sastav i toksikološku bezbjednost.

 

1. Polimeri i monomeri

 

Polimeri kao materijali pojavljuju se još davne 1839. godine. Intenzivnije istraživanje i unapređivanje ovog materijala sprovodi  Oto Rem 1901.god. a sredinom XX vijeka se počinju upotrebljavati intenzivnije u medicini i stomatologiji. Zabilježeno je još 1946.godine da je 60 % proteznih ploča u Sjedinjenim Američkim Državama izrađeno upravo od polimera.

Riječ je o materijalima koji su po hemijskom sastavu akrilna i metakrilana kiselina ili esteri ovh kiselina. U našoj laboratoriji se koriste tzv. “hladni” Cold Pro Base i “topli” Hot Pro Base polimeri.

 

Sastav materijala koji se koriste za izradu mobilnih protetskih radova u zubotehničkom laboratoriju Full Dent

 

*Pro Base Cold-Monomer

Hemijski sastav monomera
Metil -metakrilat	50-100%
1.4-Butandiol dimetakrilat	3-10%

  

Fizičke karakteristike
Temperatura topljenja	48 °C
Temperatura ključanja	101 °C
Najniža temperatura     isparavanja	10 °C
Najviša temperatura isparavanja	430 °C
Gasni pritisak na 20 C	47 hPa
Gustina materije na 20 C	0.943 g/cm3
Solubilnost na 20 C	1.6g/L

 

              *Pro Base Cold-Polimer

 

Hemijski sastav polimera
Polimetil -metakrilat	95%
Dibenzoil peroksid	1-2.5%

 

Fizičke karakteristike
Temperatura topljenja	150 °C
Temperatura ključanja	neodređena
Najniža temperatura     isparavanja	neodređena
Najviša temperatura isparavanja	250 °C
Gasni pritisak na 20 C	neodređen
Gustina materije na 20 C	1.2 g/cm3
Solubilnost na 20 C	nerastvorljiv

 

*Pro Base Hot-Monomer

 

Hemijski sastav monomera
Metil -metakrilat	50-100%
Etilen glikol dimetakrilat	3-10%

 

Fizičke karakteristike
Temperatura topljenja	48 °C
Temperatura ključanja	101 °C
Najniža temperatura     isparavanja	10 °C
Najviša temperatura isparavanja	430 °C
Gasni pritisak na 20 C	47 hPa
Gustina materije na 20 C	0.943 g/cm3
Solubilnost na 20 C	1.6g/L

 

             *Pro Base Hot-Polimer

Hemijski sastav polimera
Polimetil -metakrilat	95%
Dibenzoil peroksid	1-2.5%

 

 

Fizičke karakteristike
Temperatura topljenja	150 °C
Temperatura ključanja	neodređena
Najniža temperatura     isparavanja	neodređena
Najviša temperatura isparavanja	250 °C
Gasni pritisak na 20 °C	neodređen
Gustina materije na 20 °C	1.2 g/cm3
Solubilnost na 20 °C	nerastvorljiv

 

Materijali koji se koriste u ove svrhe u zubotehničkom laboratoriju Full Dent podliježu standardu  ISO EN 20795-1  i  shodno tome su potpuno bezbjedni za zdravlje pacijenata.

 

1. Žičani profili za izradu retencionih elemenata parcijalnih mobilnih protetskih radova i ortodontskih aparata

U našem laboratoriju se koriste čelični žičani profili razlčite elastičnosti. Ova vrsta žice je u potpunosti biokompatibilna a istovremeno i ekonomski najisplativija. Kojeg eleasticiteta će se žica postaviti u mobilni protetski rad zavisi od slučaja i indikacija kod pacijenata.

Žica koja se koristi u mobilnoj ortodontskoj terapiji ne mora ispunjavati tako stroge zahtjeve kao u primjeni na fiksnim ortodontskim napravama. Obično se koristi čelična žica zbog niske cijene koštanja, dobre otpornosti na koroziju i biokompatibilnosti. U posljednje se
vrijeme na tržištu prodaje u nekoliko tipova. Tako se za izradu labijalnih, vestibularnih i palatinalnih lukova na funkcionalnim napravama najčešće koristi čelična tvrda žica (hard), jer u ovoj vrsti djelovanja nije potrebna elastičnost, niti aktivno djelovanje, već samo prilijeganje
žice. Za izradu retencionih elemenata (kukice) i aktivnih elemenata (labijalni lukovi, opruge i sl.) na pločastim aktivnim napravama, ali i nekim funkcionalnim (Fränkel, Bimler), koristi se manje ili više elastična žica (spring hard, super spring hard). Spomenuta čelična žica u stvari je hrom-nikl čelik i dolazi pod raznim tvorničkim imenima, zavisno o proizvođaču. Zadnjih nekoliko godina, zbog sve češćih alergijskih reakcija na nikl, uvedena je tehnološki promijenjena žica gdje je nikl zamijenjen manganom i azotom, što isključuje alergijske
reakcije i čak poboljšava elastičnost žice. Proizvođači navode da se radi o procesu lijevanja žice pod visokim pritiskom s naknadnim poliranjem i termičkom obradom, ali ne navode precizne detalje o tehnološkom procesu i sastavu. Sve čelične žice koje se koriste u mobilnoj
terapiji mogu se vrlo uspješno savijati, termički obrađivati, variti i lemiti.

 

 

Dr stom. Nemanja Malešević

 

Intenzivna evolucija svih grana nauke nije zaobišla ni stomatologiju. Implementacija digitalizacije, informatike i računarstva dovela je do uštede vremena i materijala dok su potencijalne greške svedene na minimum.

Najpraktičniju primjenu u svijetu stomatologije su pronašli softverski sistemi neophodni za rad 3D hardverskih komponenata tzv. 3D printera koji su u stanju da laserskim zrakama isprintaju trodimenzionalni element u realnom vremenu nakon što je dizajniran uz pomoć računarskog softvera.

Zubotehnički laboratorij Full Dent je najinovativniji laboratrij u zemlji i posjeduje tri 3D printera renomiranog njemačkog proizvođača EOS koji se specijalizovao za dentalno pintanje. Svaki ovaj printer je u stanju da istovremeno printa 80 i više dentalnih elemenata/konstrukcija (kolokvijalno rečeno zuba) što nam omogućava da ispoštujemo unaprijed dogovorene rokove predaje gotovog protetskog rada. Računarski softver koji se koristi za dizajniranje dentalnih konstrukcija i pojedinačnih elemenata u našoj laboratoriji je visoko-precizni EXOCAD. U našoj laboratoriji se ovim dijelom proizvodnog procesa bavi sektor CAD/CAM (eng. Computer-Aided Design and Computer-Aided Manufacturing). U tehničkom i tehnološkom smislu vrsta printanja naših EOS mašina je DMLS (Direct Metal Laser Synthering).

DMLS je patent kompanije EOS koji je nastao devedesetih godina XX vijeka modifikacijom SLS (Selective Laser Synthering) koncepta printanja. On podrazumjeva dikrektno usmjeravanje laserskih zraka na prah metalnih čestica sloj po sloj, čime se čestice tope i dobija se gotova metalna konstrukcija ujednačene konfiguracije. Razlika između ova dva koncepta je u temperaturi poliamida, kod SLS laser razvija temperature 160-200 °C dok kod DMLS razvija temperature 1410-1600 °C i samim tim brže dostiže tačku topljenja metalnog praha čime se ubrzava sam proces printanja/sinterovanja.

Materijali koji se koriste su standardne legure kobalt-hrom-molibden koje garantovano ne sadrže nikl, berilijum i kadmijum, metale visokog alergenog potencijala. Garant bezbjednosti ove legure su i ISO sertifikati (ISO 13485 i ISO 9001) koje posjeduje naš laboratorij.

Ovaj inovativni način izrade dentalnih protetskih radova  je u potpunosti promijenio modernu fiksnu stomatološku protetiku. Klasičnim i donedavno jedinim načinom izrade metalnih konstrukcija tj. topljenjem i livenjem se gubilo mnogo vremena, materijala i živaca. Radi uštede materijala iznova su se topili ostaci metala čime bi ponovno otopljeni metal gubio svoju izvornu elektronsku konfiguraciju, u njemu bi se stvarali mjehurići i mikropukotine što ga je činilo poroznim, podložnijim pucanju i deformaciji prilikom izlaganja visokim temperaturama tokom izrade keramičkog sloja zuba/zubnog niza. Ukratko, što je duži bio zubni niz veća je bila vjerovatnoća da će se u keramičkoj peći deformisati i neće potpuno nalijegati na prethodno preparisane noseće zube pacijenta.

Sastav legure metala koji se koristi za izradu printanih metalnih konstrukcija u zubotehničkom laboratoriju Full Dent, Banja Luka,

SASTAV LEGURE		FIZIČKE KARAKTERISTIKE
Co (Kobalt)	63.8%	Relativna gustina	cca.100%
Cr (Hrom)	24,7%	Gustina	8,5 g/cm3
Mo (Molibden)	5,1%	Torziona čvrstoća	850 MPa
W (Volfram)	5,4%	Zatezna čvrstoća	1350 MPa
Si (Silicijum)	1,0%	Lomljivost	3%
Fe (Željezo)	0,50%	E (Jungov) modul	cca.200 %
Mn (Mangan)	0,10%	Vicker-ov test čvrstoće	420 HV
Sve metalne legure u  zubotehničkom laboratoriju Full Dent, koje se koriste u izradi printanih metalnih konstrukcija, svih oblika  i  namjena su garantovano bez Ni (Nikla), Be (Berilijuma) i Cd (kadmijuma) po standardu ISO 22674.		Termički koeficijent u intervalu od 25-500 °C	14,3 x 10E-6 m/m °C
		Termički koeficijent u intervalu od 20-600 °C	14,5 x 10E-6 m/m °C
		Temperatura topljenja	1410-1450 °C

Izradom metalnih konstrukcija u stomatologiji uz pomoć 3D printera i računarskih softvera se izbjegavaju svi gore navedeni problemi. Nemjerljiva ušteda vremena i materijala, kao višestruko poboljšane fizičke karakteristike ovako izrađene metalne konstrukcije.

Metalna konstrukcija protetskih radova izrađena na ovaj način je izuzetnih karakteristika a što je najbitnije konfiguracija, hemijski sastav i odnos svih komponenti legure je ista u svakoj tački konstrukcije. Medicinski rečeno ako bi imali priliku da uzmemo uzorak u bilo kojem djelu legure poput biopsije tkiva, sastav legure bi bio isti što mu daje visok kvalitet kad je riječ o otpornosti na termičke promjene i fizičke traume.

Obzirom da se cijela konstrukcija modeluje kompjuterski, odlikuje se izuzetnom preciznošću, bilo da je riječ o solo krunici ili metalo-keramičkim mostovima dužeg ili kraćeg raspona. Ivice krunice precizno naliježu na demarkacionu liniju bez obzira na vrstu preparacije i time se u potpunosti dobija neprimjetan prelaz između vještačke krunice i preostalog, očuvanog zubnog tkiva.

Printanjem metalnih kosntrukcija se ubrzava cijeli process jer je izrada rada od otiska pa do cementiranja u ustima pacijenta skraćen višestruko. Istovremeno ovim savremenim metodama se materijali troše racionalnije pa je i ušteda po pitanju materijala takođe višestruka.

 

Da rezimiramo, prednosti ovakvog načina izrade metalnih konstrukcija u stomatološkoj protetici:

1. Izuzetna preciznost i fizičke karaktersitike metala;
2. Moguće dizajnirati i printati kompleksne geometrijske oblike i interlock elemente;
3. Racionalnije korištenje materijala;
4. Greške su svedene na minimum;
5. Ubrzan proces izrade – ušteda vremena.

 

                                                                                                     Dr stom. Nemanja Malešević